จุดประสงค์การเรียนการสอน

ความหมาย
คือ ข้อความที่ระบุคุณลักษณะการเรียนรู้และความสามารถที่ครูต้องการให้เกิดขึ้นกับนักเรียน หลังจากที่นักเรียนได้ผ่านกิจกรรมการเรียนการสอนในเรื่อง นั้นๆมาแล้ว
ความสำคัญ
จุดประสงค์การเรียนการสอน เป็นจุดหมายปลายทางของการเรียนการสอนที่ได้แนวทางมาจากความคิดรวบยอดจากการเรียนการสอน ดังนั้นจุดประสงค์การเรียนการสอนจึงมีความสำคัญต่อจัดการเรียนการสอนเป็นอย่างมาก
ลักษณะของจุดประสงค์การเรียนการสอน
แบ่งได้เป็น 2 ระดับ คือ
            1.จุดประสงค์ทั่วไป
คือ จุดประสงค์ที่มีความหมายกว้างๆไม่เฉพาะเจาะจง ได้แก่ จุดประสงค์ของหลักสูตร จุดประสงค์แผนการศึกษาแห่งชาติ มีคำเรียกแตกต่างกันออกไป เช่น จุดมุ่งหมาย ความมุ่งหมาย จุดหมายวัตถุประสงค์ และ ผลการเรียนรู้ที่คาดหวัง  เป็นต้น
ตัวอย่างจุดประสงค์ของหลักสูตร
– เพื่อให้มีนิสัยใฝ่หาความรู้ และมีความคิดสร้างสรรค์
– เพื่อให้มีความรู้ ความเข้าใจ และเห็นคุณค่าในศิลปวัฒนธรรมไทย
– เพื่อปลูกฝังให้มีความภูมิใจในความเป็นไทย
 
         2.จุดประสงค์เฉพาะ
คือ จุดประสงค์ที่มีความหมายเฉพาะเจาะจง เพื่อแสดงให้เห็นอย่างชัดเจน ตรวจสอบได้ เช่น
– นักเรียนสามารถอธิบายถึงข้อความปฏิบัติในการฟัง และพูดในโอกาสต่างๆ  ได้
– นักเรียนสามารถเขียนแผนภูมิแท่งได้

 

 


จุดประสงค์ทางการศึกษา แบ่งตามลักษณะการเรียนรู้ ได้เป็น 3ด้าน คือ


1.
พุทธิพิสัย
คือ จุดประสงค์ทางการศึกษาที่เกี่ยวกับการเรียนรู้ทางด้านปัญญา แบ่งเป็น 6 ระดับ ดังนี้
         – ความรู้  หมายถึง ความสามารถในการจำเนื้อหาความรู้ได้เมื่อต้องการนำมาใช้ เช่น
1.นักเรียนสามารถบอกคำแปลของเครื่องหมายได้
2.นักเรียนสามารถอธิบายความหมายของการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติได้
         – ความเข้าใจ  หมายถึง เข้าใจความหมายของเนื้อหาสาระ ไม่ได้จำเพียงอย่างเดียว เช่น
1.นักเรียนสามารถเขียนรูปเลขาคณิตจากโจทย์ที่กำหนดให้ได้ถูกต้อง
2.นักเรียนสามารถยกตัวอย่างการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติได้
         – การนำไปใช้  หมายถึง การนำเอาเนื้อหาสาระ หลัดการ ความคิดรวบยอดและทฤษฎีต่างๆไปใช้ในชีวิตประจำวันได้ เช่น
1.นักเรียนสามารถทำโจทย์เรขาคณิตที่ไม่เคยเห็นมาก่อนโดยใช้ทฤษฎีที่เรียนมาแล้วได้ถูกต้อง
2.นักเรียนสามารถเสนอความคิดเห็นในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติได้
         – การวิเคราะห์ หมายถึง ความสามารถในการแยกเนื้อหาให้เป็นส่วนย่อยเพื่อค้นหาองค์ประกอบ โครงสร้าง หรือความสัมพันธ์ระหว่างส่วนย่อยนั้นได้ เช่น
1.นักเรียนสามารถแยกองค์ประกอบของหลักสูตรได้
2.นักเรียนสามารถจำแนกวิธีการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติเป็นประเภทได้
         – การสังเคราะห์  หมายถึง ความสามารถที่จะนำองค์ประกอบหรือส่วนย่อยๆเข้ามารวมกันเพื่อให้เป็นภาพที่สมบูรณ์ เช่น
1.นักเรียนสามารถจัดระบบการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติได้ถูกต้องเหมาะสม
       – การประเมินค่า หมายถึง ความสามรถในการพิจารณาตัดสินคุณค่าของสิ่งต่างๆ เช่น
1.หลังการอ่านทบความแล้วนักเรียนสามารถวิจารณ์ความรู้สึกของผู้เขียนได้
2.นักเรียนสามมารถบอกได้ว่าการกระทำเช่นใดผิดพระราชบัญญัติการคุ้งครองสัตว์ป่า

2.จิตพิสัย
เป็นจุดประสงค์ที่เกี่ยวข้องกับความรู้สึกทางจิตใจ ซึ่งรวมถึง อารมณ์ เจตคติ ค่านิยมและคุณธรรม
         – การรับ คือ การที่นักเรียนได้รับประสบการณ์จากสิ่งแวดล้อม
         – การตอบสนอง คือ การมีปฏิกิริยา โต้ตอบกับสิ่งแวดล้อมที่รับเข้ามาด้วยความเต็มใจ
         – การเห็นคุณค่า คือ สิ่งที่เกิดขึ้นภายหลังจากที่รับรู้สิ่งแวดล้อม
        – การจัดรวบรวม คือ การคิดพิจารณา และรวบรวมค่านิยมให้เข้าเป็นระบบค่านิยม
        – การพิจารณาคุณลักษณะจากค่านิยม คือ เรื่องของความประพฤติ คุณสมบัติ และคุณลักษะ
3.ทักษะพิสัย
เป็นจุดประสงค์ที่เกี่ยวกับทักษะในการเคลื่อนไหว และใช้อวัยวะต่างๆของร่างกาย มีลำดับการพัฒนาทักษะ ดังนี้
        – การเลียนแบบ เป็นการทำตามตัวอย่างที่ครูให้
        – การทำตามคำบอก เป็นการทำตามคำสั่งของครูโดยไม่มีตัวอย่างให้เห็น
        – การทำอย่างถูกต้องและเหมาะสม เป็นการทำโดยนักเรียนอาศัยความรู้ที่เคยทำมาก่อนแล้วเพิ่มเติม
        – การทำได้ถูกต้องหลายรูปแบบ เป็นการทำในเรื่องที่คล้ายๆกัน และแยกรูปแบบได้
        – การทำได้อย่างเป็นธรรมชาติ เป็นการที่ทำเกิดจากความรู้ ความชำนาญ และเสร็จได้ในเวลารวดเร็ว

 

จุดประสงค์เชิงพฤติกรรม
การกำหนดจุดประสงค์เชิงพฤติกรรมที่ชัดเจนทำให้ครูสามารถหาวิธีการสอนได้อย่างเหมาะสม , เลือกสื่อการเรียนการสอนได้สอดคล้องกับเนื้อหาสาระที่จะเรียน  , จัดกิจกรรมการเรียนการสอนได้เหมาะสม , เตรียมการวัดผลและประเมินผลได้เหมาะสม , ทำให้การสอนบรรลุจุดประสงค์ที่ตั้งไว้
ความหมายจุดประสงค์เชิงพฤตกรรม
คือ จุดประสงค์การศึกษาที่บ่งบอกถึงการกระทำของผู้เรียนอย่างชัดเจนว่าผู้เรียนสามารถทำอะไรได้บ้าง

 
องค์ประกอบ
1.สถานการณ์ที่ครูตั้งขึ้น  

2.พฤติกรรมของนักเรียนที่ครูคาดหวังให้แสดงออกมา       

3.เกณฑ์ระดับความสามารถของพฤติกรรมที่นักเรียนแสดงออก 

หลักทั่วไปในการเขียนจุดประสงค์เชิงพฤติกรรม
1.เขียนสั้นๆให้ได้ใจความ
2.จุดประสงค์เชิงพฤติกรรมหนึ่งข้อจะระบุพฤติกรรมที่คาดว่าจะเกิดเพียงหนึ่งพฤติกรรม
3.ต้องระบุพฤติกรรมปลายทางที่คาดว่าจะเกิดขึ้น โดยนักเรียนเท่านั้น
4.พฤติกรรมที่ระบุในจุดประสงค์เชิงพฤติกรรมต้องเป็นพฤติกรรมที่สังเกตเห็นได้
5.คำที่ใช้เขียนในการเขียนจุดประสงค์เชิงพฤติกรรมต้องเป็นคำที่มีลักษณะชี้เฉพาะเจาะจง
แนวปฏิบัติในการเขียนจุดประสงค์เชิงพฤติกรรม                                                           

1.กำหนดจุดประสงค์ในการเรียนรู้โดยทั่วไป                                                    

2.กำหนดพฤติกรรมที่คาดหวังว่า ผู้เรียนจะแสดงออกหลังจากเกิดการเรียนรู้

2.1.พฤติกรรมที่บ่งบอกถึงความสามารถด้านพุทธิพิสัย
1.ความรู้ ได้แก่ คำว่า ให้ความหมายได้ บอกเรื่องราวได้ บอกชื่อได้ ตั้งชื่อเรื่องได้ จับคู่ได้ เขียนโครงร่างได้
2.ความเข้าใจ ได้แก่ แยกแยะได้ อธิบายได้ แปลความได้ ให้เหตุผลได้
3.การนำไปใช้ ได้แก่ ปฏิบัติได้ แสดงได้ เตรียมการได้ ผลิตได้ สาธิตได้
4.การวิเคราะห์ ได้แก่ จำแนกได้ แบ่งกลุ่มได้ อ้างอิงได้
5.การสังเคราะห์ ได้แก่ รวบรวมได้ จัดกลุ่มได้ ป้องกันได้ สร้างระบบได้
6.การประเมินค่า ได้แก่ เกิดความพอใจ เห็นความแตกต่าง เปรียบเทียบได้ สรุปความได้ วิจารณ์ได้
2.2พฤติกรรมที่บ่งถึงความสามารถด้านจิตพิสัย
1.การรับ ได้แก่ สอบถาม ทำตาม ให้ เลือกบรรยาย ชี้ บอกชื่อ ฯลฯ
2.การตอบสนอง ได้แก่ ตอบ ช่วยเหลือ ทำตาม อภิปราย ปฏิบัติ เสนอ ฯลฯ
3.การเห็นคุณค่า ได้แก่ ทำให้เสร็จ อธิบาย ทำตาม ริเริ่ม ร่วมให้ข้อเสนอ รายงาน สัมพันธ์ สังเคราะห์
4.การจัดรวบรวม ได้แก่ จัด รวม เปรียบเทียบ ชี้ ผสมผสาน จักระเบียบ
5.การสร้างคุณลักษณะ ได้แก่ ต้องการ ต่อต้าน จัดการ หลีกเลี่ยง
      2.3.พฤติกรรมที่บ่งบอกถึงความสามารถด้านทักษะพิสัย
                         1.แสดงให้ถูกลักษณะ เช่น ว่ายน้ำ วิ่ง โยนลูกบอล
2.ปฏิบัติได้ถูกต้อง เช่น เลื่อย เจาะ ตอกตะปู ติดตั้ง
3.แสดงได้คล่องแคล่ว
4.ทำงานได้รวบเร็ว ถูกต้อง และสวยงาม เช่น พิมพ์ดีด เขียนหนังสือ
5.ทำงานคล่องแคล่วและปลอดภัย เช่น การขับรถ หรือการทำงาน ต่างๆโดยคำที่ระบุว่ามีทักษะ

 

 

3.กำหนดสถานการณ์หรือเงื่อนไข
3.1สถานการณ์ที่เป็นเนื้อหา เช่น อธิบายความสำคัญของน้ำได้
3.2
สถานการณ์ที่เป็นสิ่งเร้า ใช้เป็นตัวเร้าให้นักเรียนเกิดพฤติกรรมต่างๆ
3.3
สถานการณ์ที่เป็นเงื่อนไข ใช้เป็นเงื่อนไขของการกระทำ หรือพฤติกรรมที่ต้องการแสดงออก ที่ระบุข้อห้าม และข้อควรกระทำ
ตัวอย่าง
-สามารถแบ่งครึ่งเส้นตรงที่กำหนดให้ได้โดยใช้วงเวียน
สามารถอธิบายลักษณะของนกเป็ดน้ำได้โดยไม่ต้องเปิดตำรา

4.กำหนดเกณฑ์
4.1กำหนดเกณฑ์เป็นปริมาณ คือ การกำหนดจำนวนที่ปฏิบัติได้ถูกต้อง
4.2กำหนดเกณฑ์เป็นความเร็ว คือ กำหนดเกณฑ์เป็นระยะเวลาที่จะทำกิจกรรมใดกิจกรรมหนึ่ง

5.เขียนวัตถุประสงค์เชิงพฤติกรรม
-เมื่อกำหนดองค์ประกอบทุกส่วนของจุดประสงค์ได้แล้วก็ลงมือเขียนโดยยึดหลักการเขียนที่กล่าวมาแล้ว

6.พิจารณาทบทวนจุดประสงค์ที่กำหนดขึ้น
เพื่อดูว่าจุดประสงค์เชิงพฤติกรรมนั้น ครบถ้วนตามเนื้อหาและการเรียนรู้ด้านต่างๆ หรือไม่ มีความชัดเจนที่ผู้อ่านจะอ่านได้เข้าใจตรงกันหรือไม่ มีความเหมาะสมกับลักษณะของนักเรียนหรือไม่
ตัวอย่างจุดประสงค์เชิงพฤติกรรม
1.เมื่อจัดอุปกรณ์ที่จำเป็นให้ นักเรียนสามารถตั้งเครื่องมือการทดลองการเตรียมก๊าซออกซิเจนได้อย่างถูกต้องภายในเวลา 15 นาที
2.เมื่อกำหนดคำศัพท์ภาษาไทย 10 คำ นักเรียนสามารถแยกได้ว่า คำใดเป็นคำกิริยา คำใดเป็นคำสรรพนาม ได้ถูกต้องทุกคำ
3.หลังจากการเรียนเรื่อง เศษส่วน นักเรียนสามารถทำแบฝึกหัดได้ถูกต้องอย่างน้อย 8 ข้อใน 10 ข้อ
การนำจุดประสงค์ในการสอนไปปฏิบัติ
          1.กำหนดวิธีสอน
2.
กำหนดสื่อการสอน ข้อควรคำนึงคือ
2.1.วิธีการสอนและสื่อการสอนควรเป็นสิ่งที่ทำให้การสอนดำเนินไปสู่จุดประสงค์ที่กำหนดไว้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
2.2.ความพร้อมของห้องเรียน สภาพของโรงเรียน
2.3.ความพร้อมของนักเรียน ความรู้พื้นฐานของนักเรียน
2.4.ความพร้อมของครู
3.กำหนดขั้นตอนการสอน
4.กำหนดแนวการประเมินผล เช่น

-ใช้แบบสอบถาม

-การสังเกต

-การทดสอบ

-พิจารณาจากผลงานที่ได้จากการเรียนการสอน